De Nacht van Laken (1997)

Op 12 maart 1950 trokken de Belgen massaal naar de stembus. Niet voor een klassieke verkiezing, maar voor een volksraadpleging die het land tot in zijn fundamenten splijt: de vraag of koning Leopold III mag terugkeren op de troon. Aanleiding is zijn omstreden houding tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1940 besluit Leopold, tegen het advies van zijn regering in, om in België te blijven en zich over te geven aan de Duitse bezetter. Hij weigert het land te verlaten en laat zich interneren door de nazi’s. Voor sommigen getuigt dit van moed, voor anderen van onverantwoordelijkheid of zelfs collaboratie.

Na de bevrijding in 1944 wordt Leopold’s terugkeer onmogelijk. Het land is diep verdeeld en zijn aanwezigheid zou de stabiliteit bedreigen. Zijn broer, Prins Karel, neemt voorlopig het regentschap op zich. Maar de vraag blijft hangen als een donkere wolk boven de Belgische politiek: kan Leopold nog koning zijn van alle Belgen?

De volksraadpleging van 1950 brengt geen verlossing. Hoewel 57,68 procent van de kiezers zich uitspreekt vóór zijn terugkeer, tekent zich een gevaarlijke breuklijn af: Vlaanderen stemt massaal voor, Wallonië overwegend tegen. Het land raakt in beroering. In het zuiden breken protesten en stakingen uit. Geweld is nooit veraf. De monarch dreigt het symbool te worden van wat Belgen verdeelt, niet van wat hen verbindt.

Om erger te voorkomen, en misschien ook onder druk van politieke realiteit en publieke opinie, beslist Leopold op 16 juli 1951 afstand te doen van de troon. Zijn zoon, de jonge Boudewijn, neemt het koningschap over in de hoop een nieuwe bladzijde om te slaan. Maar de littekens van de Koningskwestie blijven nog decennia voelbaar.

#LeopoldIII #Koningskwestie #Monarchie