Trzy młyny 1984

"Trzy młyny" to cykl telewizyjny, powstały na kanwie opowiadań Jarosława Iwaszkiewicza "Młyn nad Utratą" (1936), "Młyn nad Lutynią" (1946) i "Młyn nad Kamienną" (1950). Akcja miniserialu toczy się od roku 1928 do lat pięćdziesiątych. Każdy odcinek jest zamkniętą całością, a jedyną postacią, pojawiającą się we wszystkich jest ksiądz Ryba, grany przez Edwarda Żentarę.
Rok 1928. Młody poeta Julian Zdanowski przyjeżdża do swego starszego przyjaciela Karola - zamożnego arystokraty, konesera sztuki i zagorzałego wielbiciela muzyki Ryszarda Wagnera. Wkrótce poznaje Jadwigę - rozwódkę z dwojgiem dzieci, która mieszka we młynie. Między Julianem a znacznie starszą od niego kobietą rodzi się uczucie. Niespodziewany afekt przyjaciela wywołuje niepokój Karola. Darzy on bowiem Zdanowskiego nie tyle przyjaźnią, co platoniczną, homoseksualną miłością. Niebawem poeta przeprowadza się do Jadwigi. Jednak ich idylla nie trwa długo.
"Młyn nad Utratą", na podstawie którego zrealizowano pierwszą część serii to owoc Iwaszkiewiczowskich poszukiwań metafizycznego sensu ludzkiej egzystencji. Scenarzyści nieco zmienili wymowę utworu. Jego filmowa wersja to przede wszystkim opowieść o kryzysie europejskiej kultury, zakażonej wirusem nihilizmu i faszyzmu.
Młody bohater Jarogniew, osierocony przez rodziców, powraca do kraju z Francji, dokąd przed wojną wyemigrowała jego rodzina. Chłopiec niespełna piętnastoletni czuje się w domu dziadków obco. Imponuje mu potęga zwycięskich wojsk niemieckich, sam też po części czuje się Niemcem - jego matka, córka starego Durczaka, wyszła za mąż po romansie z niemieckim dziedzicem. Chłopak zapisuje się do Hitlerjugend, uczestniczy w pacyfikacji kościoła. Proboszcza ratuje od śmierci Durczak, dziadek Jarogniewa, ksiądz Ryba ukrywa się u gajowego Grzesiaka. Mieszka tam także Bolka, siostrzenica właściciela, wielka miłość Jarogniewa. Dziewczyna jednak nie chce się już z nim przyjaźnić. Urażony w swych uczuciach Jaro wydaje kryjówkę księdza swoim hitlerowskim przełożonym. Niemcy aresztują kapłana, znęcają się nad Bolką. Durczak przyprowadza do młyna, gdzie mieszka z żoną i wnukiem, skatowaną dziewczynę, która opowiada o zbrodni Jarogniewa. Rankiem dziadek budzi wnuka. Każe mu założyć faszystowski mundur. Prowadzi chłopca do lasu.
Lata pięćdziesiąte. W nieczynnym młynie mieszka młode małżeństwo. On jest naczelnikiem stacji, ona - młodą Żydówką, która w czasie okupacji, chcąc ratować życie swoje i ciotki, wzięła ślub z Andrzejem - człowiekiem kolaborującym z Niemcami. Po wojnie Andrzeja dosięgła ręka sprawiedliwości, a Stefa postanowiła zataić, że kiedykolwiek go znała. Pragnęła wyjść powtórnie za mąż za Zygmunta, z którym łączyło ją prawdziwe uczucie. Wszystko pewnie by się jakoś ułożyło, gdyby pewnego dnia Andrzej znów nie wtargnął w jej życie. Namawia ją na wspólny wyjazd, żąda pieniędzy. Zrozpaczona dziewczyna, idąc za radę ciotki, kradnie Zygmuntowi państwowe fundusze na remont stacji. Zdruzgotana swoim postępkiem postanawia popełnić samobójstwo.

Premiera: 2 listopada 1986
Reżyseria: Jerzy Domaradzki
Pierwowzór: Jarosław Iwaszkiewicz - Młyn nad Utratą, Młyn nad Lutynią, Młyn nad Kamienną

Obsada:
Małgorzata Pieczyńska
Edward Żentara - ksiądz Władysław Ryba
Jarosław Kopaczewski
Andrzej Golejewski
Bożena Dykiel
Anna Milewska
Franciszek Pieczka
Ewa Dałkowska
Jan Jankowski
Jerzy Zelnik